دعا
مرکز تخصصی دعا و زیارت و پاسخگویی به سوالات و شبهات
قالب وبلاگ

شرایط دعا در اندیشه استاد شهید مطهری: حرمت و فضیلت ماه رجب

منابع مقاله:

دو هفته نامه گلستان قرآن، شماره 82، ؛


  • از حضرت‌ رسول‌(ص‌) روایت‌ شده‌ كه‌ ماه‌ رجب‌، ماه‌ بزرگ‌ خداست‌ و ماهی‌ در حرمت‌ و فضیلت‌ به‌ آن‌ نمی‌رسد و در روایتی‌ دیگر رجب‌، ماه‌ خدا؛ شعبان‌، ماه‌ پیامبر(ص‌) و رمضان‌، ماه‌ امت‌ پیامبر(ص‌) نامیده‌ شده‌ است‌.

رجب‌، ماه‌ استغفار امت‌ رسول‌ اكرم‌(ص‌) و طلب‌ آمرزش‌ آنان‌ از خداوند آمرزنده‌ و مهربان‌ است‌.
آرایش‌ و تزئین‌ قلب‌ به‌ زینت‌ دعا از جمله‌ بهترین‌ و برترین‌ اعمال‌ سفارش‌ شده‌ در این‌ ماه‌، به‌ منظور مهیا شدن‌ برای‌ رفتن‌ به‌ مهمانی‌ خدا در ماه‌ رمضان‌ است‌. دعا انسان‌ را از ظلمت‌ بیرون‌ می‌برد و وقتی‌ انسان‌ از ظلمت‌ بیرون‌ رفت‌، قیامش‌، قعودش‌، گفتارش‌، اعمالش‌ و رفتارش‌ همه‌ و همه‌ برای‌ خدا می‌شود.
نظر به‌ اهمیت‌ دعا كردن‌ در این‌ ماه‌ رحمت‌، در این‌ نوشتار مختصر، شرایط‌ دعای‌ واقعی‌ از دیدگاه‌ استاد بزرگ‌ شهید مرتضی‌ مطهری‌ مورد بررسی‌ قرار می‌گیرد.
در اندیشه‌ استاد شهید مطهری‌، روح‌ انسان‌ جزئی‌ از عالم‌ وجود است‌. لذا، اگر واقعاً خواهش‌ و احتیاجی‌ در وجودش‌ پیدا شود، دستگاه‌ عظیم‌ خلقت‌ او را مهمل‌ نمی‌گذارد. همان‌طور كه‌ تمام‌ اعضا و جوارح‌، در صورت‌ پیدایش‌ احتیاجی‌ در یك‌ نقطه‌ از بدن‌، شروع‌ به‌ فعالیت‌ می‌كند، در دعا هم‌ باید حقیقتاً احتیاج‌ در وجود انسان‌ پدید آید. وی‌ گفته‌: «فرق‌ است‌ بین‌ خواندن‌ دعا و دعای‌ واقعی‌؛ تا دل‌ انسان‌ با زبان‌ هماهنگی‌ نداشته‌ باشد دعای‌ واقعی‌ نیست‌» 1
هرچه‌ روئید از پی‌ محتاج‌ رست‌ تا بیابد طالبی‌ چیزی‌ كه‌ جست‌
هر كه‌ جویا شد بیابد عاقبت‌ مایه‌اش‌ درد است‌ و اصل‌ مرحمت‌
هركجا دردی‌ دوا آنجا رود هركجا فقری‌ نوا آنجا رود
هركجا مشكل‌ جواب‌ آنجا رود هركجا پستی‌ است‌ آب‌ آنجا رود
آب‌ كم‌ جو تشنگی‌ آور بدست‌ تا بجوشد آبت‌ از بالا و پست‌
ایمان‌ و یقین‌ به‌ استجابت‌
در حدیث‌ است‌ كه‌ «اذا دعوت‌ فظن‌ حاجتك‌ بالباب‌» 2 یعنی‌ آن‌گاه‌ كه‌ دعا می‌كنی‌ حاجت‌ خود را دم‌ در آماده‌ فرض‌ كن‌. در دعای‌ معروف‌ ابوحمزه‌ ثمالی‌ كه‌ امید و اطمینان‌ در آن‌ موج‌ می‌زند و حضرت‌ علی‌ بن‌ الحسین‌ زین‌ العابدین‌ (ع‌) آن‌ را در سحرهای‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ می‌خوانده‌، آمده‌ است‌.
«بار الها، من‌ جاده‌های‌ طلب‌ را به‌ سوی‌ تو باز و صاف‌ و آبشخورهای‌ امید به‌ تو را مالامال‌ می‌بینم‌.
كمك‌ خواستن‌ از فضل‌ و رحمت‌ تو را مباح‌، و درهای‌ دعا را به‌ روی‌ آنان‌ كه‌ تو را بخوانند و از تو مدد بخواهند باز و گشاده‌ می‌بینم‌، و به‌ یقین‌ می‌دانم‌ كه‌ تو آماده‌ اجابت‌ دعای‌ دعاكنندگان‌ و در كمین‌ پناه‌ دادن‌ به‌ پناه‌خواهندگان‌ هستی‌ و نیز یقین‌ دارم‌ كه‌ در پناه‌ بخشندگی‌ تو بودن‌ و به‌ قضای‌ تو راضی‌ بودن‌، كمبودهای‌ بخل‌ و امساك‌ بخل‌ كنندگان‌ و ظلم‌ و تعدی‌ ستمكاران‌ را جبران‌ می‌كند.» 3
شهید مطهری‌ در گفتار هجدهم‌ از كتاب‌ ارزشمند «بیست‌ گفتار» نوشته‌:
«شرط‌ دیگر دعا ایمان‌ و یقین‌ است‌؛ ایمان‌ به‌ رحمت‌ بی‌منتهای‌ ذات‌ احدیت‌، ایمان‌ به‌ این‌ كه‌ از ناحیه‌ او هیچ‌ منعی‌ از فیض‌ نیست‌؛ ایمان‌ داشته‌ باشد كه‌ در رحمت‌ الهی‌ هیچ‌ گاه‌ به‌ روی‌ بنده‌ای‌ بسته‌ نمی‌شود، نقص‌ و قصور همه‌ از ناحیه‌ بنده‌ است‌.» 4
عدم‌ مخالفت‌ با سنن‌ تكوین‌ و تشریع‌
خواستن‌ و طلب‌چیزی‌ كه‌ برخلاف‌ هدف‌ تكوین‌ یا تشریع‌ است‌، مانند خواستن‌ خلود و جاودانگی‌ در دنیا یا خواستن‌ قطع‌ رحم‌، قابل‌ استجابت‌ نیست‌ به‌ عبارت‌ دیگر اصلاً این‌گونه‌ دعاها مصداق‌ واقعی‌ دعا نمی‌باشند. استاد شهید در این‌ زمینه‌ گفته‌:
«... دعا استمداد و استعانت‌ است‌ برای‌ اینكه‌ انسان‌ به‌ هدف‌هایی‌ كه‌ خلقت‌ و آفرینش‌ و تكوین‌ برای‌ او قرار داده‌ و یا تشریع‌ و قانون‌ آسمانی‌ الهی‌ كه‌ بدرقه‌ تكوین‌ است‌ معین‌ كرده‌ و برسد. دعا اگر به‌ این‌ صورت‌ باشد، شكل‌ یك‌ حاجت‌ طبیعی‌ به‌ خود می‌گیرد و دستگاه‌ خلقت‌ به‌ حكم‌ تعادل‌ و توازنی‌ كه‌ دارد و هرجا احتیاجی‌ هست‌ فیض‌ و مدد می‌رسد، او را یاری‌ و كمك‌ می‌كند.»5
هماهنگی‌ سایر شؤون‌ زندگی‌ انسان‌ با دع
در حدیثی‌ از امام‌ صادق‌(ع‌) آمده‌ است‌: «اذا اراد احدكم‌ ان‌ یستجاب‌ له‌ فلیطیب‌ كشبه‌، ولیخرج‌ من‌ مظالم‌ الناس‌، و ان‌ الله‌ لا یرفع‌ الیه‌ دعأ عبد و فی‌ بطنه‌ حرام‌، او عنده‌ مظلمْ لاحد من‌ خلقه‌.» 6
یعنی‌ هرگاه‌ یكی‌ از شما بخواهد دعایش‌ مستجاب‌ شود، كار و كسب‌ و راه‌ درآمد و روزی‌ خود را پاكیزه‌ كند و خود را از زیر بار مظلمه‌هایی‌ كه‌ از مردم‌ بر عهده‌ دارد خلاص‌ كند؛ زیرا دعای‌ بنده‌ای‌ كه‌ در شكمش‌ مال‌ حرام‌ باشد به‌ سوی‌ خدا بالا برده‌ نمی‌شود. سخن‌ گهربار استاد این‌ است‌:
«شرط‌ دیگر اینكه‌ سایر شوون‌ زندگی‌ انسان‌ با دعا هماهنگی‌ داشته‌ باشد. یعنی‌ آنها با هدف‌ تكوین‌ و تشریع‌ هماهنگی‌ داشته‌ باشند؛ دل‌، پاك‌ و صاف‌ باشد؛ كسب‌ و روزی‌ حلال‌ باشد؛ مظالم‌ بر گردن‌ نداشته‌ باشد...» 7
مورد دعا نتیجه‌ گناه‌ نباشد
امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منكر واجب‌ است‌ و صلاح‌ و فساد اجتماع‌ بستگی‌ كامل‌ به‌ اجرا و عدم‌ اجرای‌ این‌ اصل‌ دارد و نتیجه‌ منطقی‌ ترك‌ فریضه‌ مهم‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منكر باز شدن‌ میدان‌ برای‌ اشرار و تسلط‌ آنها بر مردم‌ است‌. بنابر این‌ اگر مردم‌ در این‌ وظیفه‌ كوتاهی‌ كنند و به‌ عقوبت‌ و نتیجه‌ منطقی‌ این‌ كوتاهی‌ مبتلا شوند و سپس‌ بخواهند ابتلاهای‌ خود را با دعا رفع‌ كنند، ممكن‌ نیست‌ و طبق‌ سنت‌ الهی‌ راه‌ منحصر این‌ است‌ كه‌ توبه‌ كنند و دوباره‌ در حدود امكانات‌ خود به‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منكر بپردازند تا تدریجاً به‌ هدف‌ و مطلوب‌ خود دست‌ یابند.
سنت‌ الهی‌ این‌ است‌ كه‌ مادامی‌ كه‌ مردمی‌ كه‌ وضع‌ و حالت‌ خود را در
...................................................................... ص 46 ......................................................................
  • آنچه‌ به‌ خودشان‌ مربوط‌ است‌ تغییر ندهند، خداوند سرنوشت‌ آنان‌ را تغییر نمی‌دهد: «ان‌ الله‌ لا یغیر ما بقوم‌ حتی‌ یغیروا ما بانفسهم‌.» 8


به‌ نظر استاد در حقیقت‌، این‌گونه‌ دعاها نیز بر خلاف‌ سنت‌ و تكوین‌ است‌ و سرنوشت‌ آدمی‌ كه‌ عمل‌ نمی‌كند و تنها به‌ دعا می‌پردازد، هم‌ این‌گونه‌ است‌. آن‌ استاد فرزانه‌ این‌ شرط‌ را این‌گونه‌ تبیین‌ می‌كند.
«شرط‌ دیگر اینكه‌ حالتی‌ كه‌ بالفعل‌ دارد و آرزو دارد آن‌ حالت‌ تغییر و حالت‌ بهتری‌ پیدا كند، نتیجه‌ كوتاهی‌ و تقصیر در وظایف‌ نباشد و به‌ عبارت‌ دیگر،حالتی‌ كه‌ دارد و دعا می‌كند، آن‌ حالت‌ عوض‌ شود، عقوبت‌ و نتیجه‌ منطقی‌ تقصیرات‌ و گناهان‌ او نباشد، كه‌ در این‌ صورت‌،تا توبه‌ نكند و علل‌ و موجبات‌ این‌ حالت‌ را از بین‌ نبرد آن‌ حالت‌ عوض‌ نخواهد شد.» 9
دعا نباید جانشین‌ فعالیت‌ قرار گیرد
دعا برای‌ تحصیل‌ توانایی‌ است‌ لذا در صورتی‌ كه‌ خداوند توانایی‌ مطلوب‌ را به‌ انسان‌ داده‌ است‌، دعا كردن‌ از قبیل‌ طلب‌ تحصیل‌ حاصل‌ است‌. پیشوایان‌ دین‌ فرموده‌اند: «خمسْ لا یستجاب‌ لهم‌» 10
یعنی‌ پنج‌ دسته‌اند كه‌ دعای‌ آنها مستجاب‌ نمی‌شود؛ یكی‌ دعای‌ آن‌ كس‌ كه‌ زنی‌ دارد كه‌ او را اذیت‌ می‌كند و از دست‌ او به‌ تنگ‌ آمده‌ و تمكن‌ دارد كه‌ مهر او را بپردازد و او را طلاق‌ بدهد، اما طلاق‌ نمی‌دهد و پیوسته‌ می‌گوید خدایا! مرا از شر این‌ زن‌ راحت‌ كن‌؛ دیگر كسی‌ كه‌ برده‌ای‌ دارد كه‌ مكرر فرار كرده‌ ولی‌ باز هم‌ او را نگه‌ داشته‌ و می‌گوید خدایا! مرا از شر او راحت‌ كن‌ در صورتی‌ كه‌ می‌تواند او را بفروشد؛ سوم‌ كسی‌ كه‌ از كنار دیوار كج‌ مشرف‌ به‌ سقوط‌ عبور می‌كند و می‌بیند عن‌ قریب‌ سقوط‌ می‌كند، اما دور نمی‌شود و پیوسته‌ دعا می‌كند كه‌ خداجان‌ او را حفظ‌ كند؛ چهارم‌ كسی‌ كه‌ مالش‌ را به‌ دیگری‌ قرض‌ داده‌ اما كوتاهی‌ كرده‌ و شاهد نگرفته‌ و پولش‌ بدون‌ سند پیش‌ طرف‌ مانده‌ و او نمی‌دهد و پیوسته‌ دعا می‌كند و از خداوند می‌خواهد كه‌ پولش‌ را به‌ او برگرداند، در صورتی‌ كه‌ از اول‌ در اختیار خود او بود كه‌ تا سند و شاهد نگیرد آن‌ پول‌ را قرض‌ ندهد؛ پنجم‌ كسی‌ كه‌ در خانه‌اش‌ نشسته‌ و كسب‌ و كار را رها كرده‌ و پیوسته‌ می‌گوید: «اللهم‌ ارزقنی‌» (خدایا به‌ من‌ روزی‌ برسان‌.)
بدیهی‌ است‌ كه‌ موارد عدم‌ استجابت‌ دعا منحصر به‌ این‌ پنج‌ مورد نیست‌ و این‌ پنج‌ مورد به‌عنوان‌ مثال‌ آورده‌ شده‌ تا این‌ مطلب‌ را بفهماند كه‌ در مواردی‌ كه‌ انسان‌ تمكن‌ دارد از راه‌ عمل‌ و تدبیر به‌ هدف‌ و مقصد خود برسد و معذلك‌ كوتاهی‌ می‌كند و دعا را جانشین‌ عمل‌ قرار می‌دهد، دعا مورد استجابت‌ قرار نمی‌گیرد. شهید مطهری‌ در فرازی‌ از بیانات‌ گهربارشان‌ می‌فرمایند:
«شرط‌ دیگر این‌ است‌ كه‌ واقعاً مظهر حاجت‌ باشد. در موردی‌ باشد كه‌ انسان‌ دسترسی‌ به‌ مطلوب‌ ندارد، عاجز است‌، ناتوان‌ است‌؛ اما اگر خداوند كلید حاجتی‌ را به‌ دست‌ خود انسان‌ داده‌ و او كفران‌ نعمت‌ می‌كند و از به‌ كار بردن‌ آن‌ كلید مضایقه‌ دارد و از خدا می‌خواهد آن‌ دری‌ را كه‌ كلیدش‌ دست‌ دعا كننده‌ است‌ به‌ روی‌ او باز كند و زحمت‌ به‌ كار بردن‌ كلید را از دوش‌ او بردارد، البته‌ چنین‌ دعایی‌ قابل‌ استجابت‌ نیست‌. این‌گونه‌ دعاها را نیز باید از نوع‌ دعاهای‌ مخالف‌ سنن‌ تكوین‌ قرار داد.» 11
و در فرازی‌ دیگر می‌فرمایند:
«دعا در نظام‌ خلقت‌ برای‌ این‌ نیست‌ كه‌ جانشین‌ عمل‌ شود. دعا مكمل‌ و متمم‌ عمل‌ است‌ نه‌ جانشین‌ عمل‌.»
سخن‌ پایانی‌ آنكه‌ استاد معتقد است‌ آنها كه‌ لذت‌ دعا و انقطاع‌ از خلق‌ به‌ خالق‌ را چشیده‌اند هیچ‌ لذتی‌ را بر این‌ لذت‌ مقدم‌ نمی‌دارند.
دعا آن‌ وقت‌ به‌ اوج‌ عزت‌ و عظمت‌ و لذت‌ می‌رسد و صاحب‌ خود را غرق‌ در سعادت‌ می‌كند كه‌ دعا كننده‌ لطف‌ خاصی‌ الهی‌ را با خود ببیند و آثار استجابت‌ دعای‌ خود را مشاهده‌ كند. قطع‌ نظر از اجر و پاداشی‌ كه‌ برای‌ دعا هست‌ و قطع‌ نظر از اثر استجابتی‌ كه‌ بر دعا مترتب‌ است‌، دعا اگر از حد لقلقه‌ زبان‌ بگذرد و دل‌ با زبان‌ هماهنگی‌ كند و روح‌ انسان‌ به‌ اهتزاز آید، یك‌ روحانیت‌ بسیار عالی‌ دارد و مثل‌ این‌ است‌ كه‌ انسان‌ خود را غرق‌ در نور می‌بیند و آن‌ زمان‌ است‌ كه‌ شرافت‌ گوهر انسانیت‌ احساس‌ می‌شود. اولیای‌ خدا هم‌ هیچ‌ چیزی‌ را به‌ اندازه‌ دعا خوش‌ نداشتند؛ همه‌ خواهش‌ها و آرزوهای‌ دل‌ خود را با محبوب‌ واقعی‌ در میان‌ می‌گذاشتند و بیش‌ از آن‌ اندازه‌ كه‌ به‌ مطلوب‌های‌ خود اهمیت‌ می‌دادند به‌ خود طلب‌ و راز و نیاز اهمیت‌ می‌دادند و هیچ‌گونه‌ احساس‌ خستگی‌ و ملالت‌ نمی‌كردند، بر عكس‌ دل‌های‌ زنگ‌ گرفته‌ سیاه‌ و قفل‌ شده‌ كه‌ از درگاه‌ خدا رانده‌ شده‌اند.
پی‌نوشت‌ها:
1- شهید مطهری‌، مرتضی‌، بیست‌ گفتار، انتشارات‌ صدرا، چاپ‌ دهم‌، زمستان‌ 1374، ص‌ 347.
2- بحارالانوار، ج‌ 93، ص‌ 305.
3- از فقرات‌ دعای‌ شریف‌ ابوحمزه‌ ثمالی‌.
4- شهید مطهری‌، مرتضی‌، همان‌، ص‌ 348.
5- همان‌، ص‌ 350.
6- بحارالانوار، ج‌ 93، ص‌ 321.
7- شهیدمطهری‌، مرتضی‌، همان‌، ص‌ 350.
8- سوره‌ مباركه‌ رعد، آیه‌ 11.
9- شهید مطهری‌، مرتضی‌، همان‌، ص‌ 351.
10- بحارالانوار، ج‌ 93، ص‌ 356.
11- شهید مطهری‌، مرتضی‌، همان‌، ص‌ 353

...................................................................... ص 47 ......................................................................


موضوعات مرتبط: مقالات دعا، اعمال ماه رجب المرجب
برچسب‌ها: شهید مطهری, دعا
[ چهارشنبه سوم تیر ۱۳۸۸ ] [ 19:35 ] [ بر طریق اهل بیت ] [ ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

این پایگاه در راستای معرفی و ترویج مکتب دعایی قرآن و اهلبیت عصمت و طهارت (سلام الله علیهم اجمعین) به صورت صحیح - خرافه زدایی و بدعت زدایی از مقوله معنوی دعا و زیارت و پاسخگویی به سؤالات و شبهات علمی در این خصوص ایجاد گردیده است.و من الله التوفیق
    

در راستای ترویج دعا و فرهنگ دعایی اهل بیت سلام الله علیهم ، مؤمنین گرامی می توانند ، سئوالات - شبهات و دعاهای درخواستی خود را از طریق بخش نظرات یا ایمیل مدیریت منتقل بفرمایند . سئوال و جواب ها و دعا اگر جنبه عمومی داشته باشد ، با حفظ مشخصات سئوال کننده یا درخواست دهنده برای استفاده ی سایر مؤمنین منتشر می گردد .

و من الله التوفیق
                            
موضوعات وب
امکانات وب