واكاوي دعا در آيات و روايات/ 16«قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ»؛ محوري‌ترين آيه در باب دعا

گروه انديشه: معاون پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي معتقد است كه محوري‌ترين آيه قرآن در مورد دعا از اين لحاظ كه براي اقشار مختلف آيه‌اي تكان دهنده باشد، آيه شريفه: «قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ» است و آيات ديگر كه درباره دعاست به دنبال آن مي‌آيند.

حجت‌الاسلام و المسلمين «سيدجواد موسوي هوايي» معاون پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي، در گفت‌وگو با خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا)، درباره اين‌كه مستجاب نشدن برخي دعاها در دنيا موجب اين مي‌شود كه در قيامت خداوند متعال هداياي عظيمي به انسان عطا فرمايد، گفت: البته اين بدين معنا نيست كه ما به خدا بگوييم خدايا هيچكدام از دعاهايمان را مستجاب نكن، بلكه اين مسئله شدت هيجان انسان و خوشحال شدن او از آمدن آن هدايا و همچنين اعتقاد به قيامت را نشان مي‌دهد و اين‌كه اگر دعاي فرد مستجاب نشد نااميد نشود؛ چون اين‌ها همه براي آخرت او ذخيره مي‌شود كه ذخيره كردن و پيش فرستادن امور ارزشمند براي آخرت بسيار سخت است.

وي افزود: در روايت داريم كسي‌ مشغول دعا و مناجات شد و آنقدر غرق در مناجات بود كه فراموش كرد خواسته‌اش را در درگاه الهي مطرح كند، خداوند به او خطاب مي‌كند كه به پاداش اين‌كه آنقدر مشغول من شدي كه خودت و خواسته‌ات را فراموش كردي، من ده‌ها برابرش را به تو خواهم داد.

موسوي هوايي با اشاره به اين‌كه دعا به جهت خودشكني، نياز و احساس قربي كه در انسان به وجود مي‌آورد، از لحاظ دروني و عاطفي و روحي، اعتقادات الهي را در وجود انسان تثبيت مي‌كند، خاطرنشان كرد: بنابراين انسان هيچگاه به امر پوچ متوسل نمي‌شود.

وي اظهار كرد: اين‌كه نگاه و اميد انسان به بالاترين نيروي عالم هستي باشد و درخواست‌هايش را از آن طلب كند، امري فطري براي بشر است؛ لذا اين مسئله قطعاً ايمان انسان را تقويت مي‌كند و بسيار تأثيرگذار است.

معاون پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي افزود: دعا كردن و دعا خواندن اگر منظم و با برنامه و تحت نظارت يك مربي ديني و استاد اخلاق انجام شود، اعتقادات را جزء يقين‌هاي لاينفكّ انسان قرار مي‌دهد و حالات و ملكات اخلاقي را براي انسان به وجود مي‌آورد، همه دعاها سازنده هستند و به انسان درس مي‌دهند.

موسوي هوايي تصريح كرد: همان‌طور كه خود دعا حتي بدون توجه به معناي آن در حال خواندن سازنده است و حالت ابتهال و توجه به خدا را در انسان به وجود مي‌آورد، محتواي دعاها هم سازنده است و براي ما درس است كه توجهمان به عالم، توجهي الهي باشد و با جهان‌بيني الهي به عالم نگاه كنيم، همه موجودات را ربط محض و محض‌الربط نسبت به خداي متعال ببينيم، اگر اين طور باشد خيلي اعتقادات انسان مستحكم مي‌شود.

وي با بيان اين‌كه بسيار مهم است كه دعا خواندن همراه با توجه به معناي آن باشد، تصريح كرد: توجه به معناي كلي هم كافي است، يكي از معاني كلي اين است كه من در حال سخن گفتن با خدا هستم، همان‌طور كه مي‌بينيم بسياري افراد كه سواد آنچناني هم ندارند، ولي در عين حال چقدر هم كارشان نزد خدا پيش رفته است؛ مثلاً مي‌گويد: «خدايا من نمي‌فهمم امام حسين(ع) در دعاي عرفه چه مي‌گويد، ولي هرچه امام حسين(ع) گفت و هرچه از تو خواسته است، من هم همان‌ها را مي‌خواهم.» و خدا هم همان‌ها را به او مي‌دهد.

وي اظهار كرد: اگرچه خواندن دعا بدون فهم معناي آن هم مفيد است، ولي بسيار خوب است كه شخص معناي آنچه را مي‌خواند هم بداند و اين موجب مي‌شود كه از دعا خواندن لذت بيشتري ببرد و دعاي او عمق بيشتري پيدا كند.

موسوي هوايي ادامه داد: اين‌كه متأسفانه برخي از جوانان به دليل اين‌كه عربي قرآن را نمي‌فهمند، روي آورده‌اند به اين‌كه ترجمه قرآن را بخوانند و عربي قرآن را ترك ‌كنند، بسيار خطرناك و اشتباه محض است. قرائت خود قرآن كه مستقيم از جانب پروردگار نازل شده، بسيار مهم است و الفاظ عربي قرآن سازنده است و نور مي‌آورد، اگرچه از قلب غافل و بدون توجه تلاوت شود.

وي تأكيد كرد: قرآن همان‌طور كه نازل شده است صاعد مي‌شود، اگرچه كسي كه آن‌ را تلاوت مي‌كند به آن توجه نداشته باشد؛ لذا بايد به قرآن خواندن توجه كرد و توجه به ترجمه بايد در كنار خود قرآن باشد نه به تنهايي و اصلاً قرائت قرآن نشانه مسلماني و انسان بودن است.

موسوي هوايي گفت: دعاهاي مستند و اصلي ما همچون صحيفه سجاديه، دعاي كميل، دعاي ابوحمزه، دعاي سحر، مناجات شعبانيه، ادعيه ماه رجب، ادعيه ماه شعبان، دعاهاي ماه مبارك رمضان، دعاي افتتاح، دعاهاي هفته، دعاي عرفه، همچنين دعاهايي كه در اعياد وارد شده‌اند قطعاً همين‌طور است و الفاظ آن‌ها كاملاً الهي است و خواندن عربي آن‌ها حتي بدون توجه به معنا، كارساز است و بايد خوانده شود، اگرچه شخص معنايش را دقيق نداند، ولي بايد برود دنبال اين‌كه معنايش را نيز بفهمد.

وي افزود: كسي كه معناي نماز را نمي‌فهمد نبايد بگويد؛ چون معنايش را نمي‌فهمم و عمق نماز را درك نمي‌كنم ‌پس نماز نمي‌خوانم و صبر مي‌كنم تا زماني كه آن را درك كردم، آن‌گاه نماز خواهم خواند، نه، اين اشتباه و از تسويلات شيطاني است؛ چون اينقدر كه شخص مي‌فهمد كه نماز راه ارتباط با خداست، بايد نماز بخواند، حتي اگر اينقدر هم نمي‌فهميد بايد نماز مي‌خواند؛ چون حداقل مي‌داند كه نماز تكليف است و او هم مكلف؛ بنابراين در هيچ حال نبايد نماز را ترك كند، بلكه بايد تكليفش را انجام دهد و دنبال ياد گرفتن معناي آن هم برود.

موسوي هوايي در پايان تأكيد كرد: محوري‌ترين آيه قرآن در مورد دعا از اين لحاظ كه براي اقشار مختلف آيه‌اي تكان دهنده باشد، آيه شريفه: «قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ...؛ بگو اگر دعاى شما نباشد پروردگارم هيچ اعتنايى به شما نمى‏كند...» (سوره مباركه فرقان، آيه شريفه 77) است و آيات ديگر كه درباره دعاست به دنبال آن مي‌آيند. انسان بايد دعا كند، و نيازمندي و فقر خود را در درگاه الهي ثابت كند و اگر بخواهد در درگاه خداوند گردنكشي كند، با سر به زمين خواهد خورد.