دعا با تمام وجود

ماه رجب و شعبان را درحالي پشت سر مي گذاريم كه علماي اخلاق دو ماه رجب و شعبان را مقدمه اي براي ورود به ماه مبارك رمضان و اين ضيافت الهي مي دانند. يعني مومنين به هر اندازه در اين دو ماه آمادگي بيشتري براي ميهماني الهي كسب كنند و با دعا و تضرع به درگاه الهي، قلب خود را از زنگارهاي دنيايي صيقل دهند؛ مطمئنا ظرف وجودي خود را به سمت فيوضات رحماني گرفته و در ماه غفران و بركت، بيشتر مشمول رحمت پروردگار مي شوند.

به همين مناسبت مطلبي از آيت الله ميرزا جواد ملكي تبريزي عارف وارسته و استاد اخلاق حضرت امام خميني(ره) درباره متصف شدن قلب انسان به دعا ذكر مي كنيم و اين كه بدانيم آيا 'دعا' مي كنيم يا 'ادعا' داريم.
امام خميني (ره) درباره كتاب استاد اخلاق خود چنين سفارش كردند كه 'از علماي معاصر كتاب شيخ جليل القدر، عارف بالله، حاج ميرزا جواد ملكي تبريزي (قدس سره) را مطالعه كن' و صاحب تفسير الميزان، مرحوم علامه طباطبايي اين كتاب را به درياي لبريزي تشبيه كردند كه 'در سنگ و پيمانه نگنجد و مولف آن پيشواي والا مقامي است كه بلنداي شخصيت او با هيچ مقياسي قابل اندازه گيري نيست.'
ميرزا جواد ملكي تبريزي در مطلبي با عنوان 'دعا با تمام وجود' مي گويد: بدان كه به كمال اجابت و خير دعا نمي‏رسي مگر اين كه باطن و روح و قلب تو نيز متصف به صفات دعا باشد و اتصاف به صفات دعا اين است كه باطن و روح و قلب تو دعا كند مثلا وقتي مي‏گويي 'ارجوك لكل خير؛ اميد به تمام خيرات از جانب تو دارم' با باطن و روح و قلبت اميدوار به خدا باشي و هر كدام نيز آثاري دارند كه بايد در عملت نمودار شوند.
كسي كه اميد در باطن و روح او بوجود آمده باشد گويا تمامي وجودش اميد و زندگي اش همراه با اميد است و كسي كه با قلبش اميدوار باشد اعمالي كه با اختيار و تصميم انجام مي‏دهد؛ بهمراه اميد خواهد بود.
بنابراين بپرهيز از اين كه اميد در هيچ جنبه‏ا ي از جنبه‏ هايت پيدا نشود. اگر مي‏خواهي ببيني كه رجاء و اميد در تو هست به كارهايت نگاه كن.
ببين آيا در حركاتي كه از تو سر مي‏زند، اثر آن كه همان طلب و خواستن است را مي‏بيني يا نه. فرمايش معصوم (ع) را نشنيده ‏اي كه فرمود 'كسي كه اميد به چيزي داشته باشد آن را طلب مي‏كند' و واقعا چنين است. زيرا اگر در حالات اميدواران اهل دنيا در امور دنيوي بنگري، مي‏ بيني آنها اگر از شخص يا چيزي اميد خيري داشته باشند، به اندازه اميدشان آن را از آن شخص يا آن چيزي كه به آن اميد دارند، طلب مي‏كنند.
مثلا تاجري كه تجارت كرده و كارگري كه كار مي‏كند همه و همه به اين جهت است كه خير و خوبي را در تجارت و كار مي‏بينند و همچنين هر گروهي خواسته‏ هاي خود را از جايي كه اميد دارند طلب مي‏كنند و تا رسيدن به آن از پاي نمي‏ نشينند ولي اكثر اميدواران بهشت و آخرت و فضل و كرامت خدا چنين نيستند و به مين علت هيچگاه هم به آرزوي خود نمي‏رسند. زيرا اگر اميد به اين امور داشتند، طبق قانون فوق در پي آن مي‏رفتند و به هر اندازه اميد در انسان پيدا شود، بهمان مقدار نيز اثر آن كه همان طلب است بوجود مي‏آيد.
ساير مضامين دعا مثل تسبيح، تهليل، تحميد، تضرع، خضوع، ترس، استغفار و توبه نيز همينطور است.
زيرا گاهي حقيقت اين صفات در انسان بوجود مي‏آيد و گاهي فقط آن را ادعا مي‏كنيم ولي فقط زماني آثار آنها آشكار مي‏شود كه حقيقت آنها بوجود آمده باشد و اگر اثر آنها محقق نشد؛ بايد بدانيم كه ادعايي بيش نبوده است.
مثلا اگر گمان مي‏كني در باطن و با روح و قلبت خدا را تسبيح مي‏كني و او را نيز از تمام نقايص منزه مي‏داني، چرا به وعده او در مورد رزق خود مطمئن نيستي در حالي كه او رزق تو را تضمين نموده است و زماني كه او را از شريك منزه مي‏داني چرا در اطاعت او از ديگري مي‏ترسي؟ و در طاعت ديگران و سرپيچي از فرمان او، از او نمي‏ترسي؟
بلكه اگر واقعا مي‏دانستي كه خداوند دعاي تو را شنيده و باطن تو را مانند ظاهرت مي‏بيند و تو پرورش يافته و تحت اراده او هستي و او مي‏تواند تو را پاداش داده يا مجازات نمايد، تو را نجات داده يا هلاك كند و تو را قبول يا رد كند، حداقل از گفتن دروغ و ادعاهاي پوچ مي‏ترسيدي.
بنابراين كسي كه مراسم بندگي را اظهار مي‏كند ولي در باطن اين گونه نباشد و خودش هم اين را بداند، مردم مي‏گويند 'او مشغول مسخره كردن است نه عبادت' ولي غالبا چنين نيست. زيرا عبادت كننده معمولا از باطن خود غافل بوده و بهمين جهت عبادت خود را عبادتي واقعي و غيرصوري پنداشته و نمي‏داند كه فريب خورده است.
اين استاد اخلاق در پايان مي نويسد: بهمين جهت، از دسته مسخره كنندگان خارج و وارد گروهي مي‏شود كه خداوند درباره آنان فرموده است 'ورشكسته‏ ترين افراد از حيث عمل كساني هستند كه مي‏ پندارند كارشان خوب است.'
شايد باور اين مطلب براي ما سخت باشد كه برخي از عارفان و بزرگان براي درك فضيلت شب قدر، يك سال به شب زنده داري مي پرداختند تا مباد از درك اين شب محروم بمانند و پس از ماه مبارك رمضان با مناجات و دعا دوباره خود را براي ضيافت سال آينده آماده مي كردند.

پس چگونه انتظار داريم كه بيشترين بهره و فضيلت از ماه مبارك رمضان و شب هاي قدر نصيبمان شود درحالي كه حتي حاضر نيستيم در اين روزهاي باقيمانده تا ميهماني خدا، دل هاي خود را كه همچنان مشغول به دنيا و ماديات است، با دعا و مناجات آماده دريافت فيوضات الهي كنيم؛ آن هم دعايي كه به فرمايش آيت الله ميرزا جواد ملكي تبريزي بايد با تمام وجود باشد؟

http://www.irna.ir/NewsShow.aspx?NID=30446456

موضوعات مرتبط: مقالات اخلاقی و عرفانی، مقالات دعا